Најголемиот, најскапиот и медиумски најнајавуваниот спортски настан на планетата, Светското првенство во фудбал 2026, и официјално започнува на тлото на Северна Америка. Но, додека рефлекторите се подготвуваат за свеченото отворање, задкулисните случувања на американските аеродроми и конзулати фрлија огромна, застрашувачка сенка врз турнирот. Слоганот на претседателот на ФИФА, Џани Инфантино, дека „Америка ќе го пречека целиот свет без дискриминација“ брутално се судри со реалноста на администрацијата на Доналд Трамп.
Враќањето на строгите имиграциски мерки, рестриктивните листи за патување и радикалните безбедносни проверки на границите создадоа вистински хаос. Наместо фудбалски празник, во прв план избија притвори на фудбалери, депортации на елитни судии, масовни одбивања на визи за навивачи и кршење на слободата на медиумите.
Скандалот во Мајами: Најдобриот африкански судија депортиран како безбедносна закана
Најголемиот и најсрамниот спортски инцидент се случи на Меѓународниот аеродром во Мајами, каде што пристигна сомалискиот судија Омар Абдулкадир Артан. Прогласен за најдобар машки судија на Африка за 2025 година од страна на ЦАФ, Артан беше лично селектиран од ФИФА во елитното друштво од 52 арбитри за овој Мундијал. Тој требаше да влезе во историјата како првиот официјален претставник од својата земја на Светско првенство.
Наместо на официјалниот тренинг камп, Артан по летот од Истанбул заврши во просториите за итна изолација на Граничната служба во САД. Иако кај себе имал уредна и валидна американска виза, како и дипломатски пасош обезбеден преку амбасадата во Најроби, тој бил експресно прогласен за „недозволив за влез поради безбедносни грижи“ и веднаш депортиран назад за Турција. Причината е јасна: Сомалија се наоѓа на радикалната листа за забрана на патувања воведена од Белата куќа.
„ФИФА не е вклучена во имиграциските процеси на земјите домаќини и бевме официјално информирани дека статусот на господинот Артан нема да биде променет. Владата на земјата домаќин има апсолутна автономна моќ да одлучи кој ќе добие виза и влез“, немоќно соопштија од ФИФА.
И покрај бруталниот административен удар и фактот што беше исклучен од Мундијалот пред воопшто да го почне првиот тренинг, Омар Артан покажа неверојатна спортска големина. По враќањето во Истанбул, најдобриот африкански судија се огласи во јавноста со исклучително достоинствена изјава:
„И покрај сите околности, јас сум во добро расположение и комплетно фокусиран на следните предизвици во мојата кариера. Сакам да му се заблагодарам на целото фудбалско семејство за пораките со поддршка и им посакувам сè најдобро на моите колеги судии за време на Светското првенство. Со нетрпение очекувам да се сретнам со нив во иднина. Исто така, упатувам голема благодарност до ФИФА и ЦАФ (Африканската фудбалска конфедерација) за целата поддршка и ветувам дека ќе продолжам да го унапредувам моето судиско ниво и да се фокусирам на иднината“.
Седум часа испрашување на фудбалската ѕвезда од Ирак и масовно одбивање на навивачите на Мароко
Артан не е единствената жртва на американскиот пограничен пекол. Репрезентацијата на Ирак, која ја слави својата прва мундијалска појава по цели 40 години чекање, доживеа вистинска драма на аеродромот „О’Хер“ во Чикаго. Нивниот клучен напаѓач, Ајмен Хусеин, бил задржан во притвор и сослушуван речиси седум часа од пограничните служби пред да му биде дозволен влез во земјата. Во исто време, официјалниот фотограф на ирачката репрезентација беше сосем одбиен на границата и вратен назад со идентично, штуро образложение за „безбедносен сомнеж“.
Ништо подобро не поминаа ниту навивачите. Најмалку 90 лојални фанови од двете најголеми навивачки групи на Мароко добија експресни решенија за одбивање на нивните визни барања под класичниот изговор дека „постои сомнеж за нивното враќање дома“. Ова се случи и покрај тоа што фановите доставија уредни пасоши со печати од Светските првенства во Русија 2018, Катар 2022 и Олимписките игри во Париз, губејќи десетици илјади неповратни дирхами за авионски билети и хотелски резервации.
Новинарите во заложништво: „Еднонасочни визи“ кои го затвораат преминот кон Канада и Мексико
Меѓународната асоцијација на спортски новинари (АИПС) веќе испрати остро протестно писмо до ФИФА, нарекувајќи го визниот пристап на САД кон африканските и иранските медиуми како „апсолутно неприфатлив и спротивен на слободата на медиумите“.
Голем дел од новинарите од овие региони добија таканаречени „single-entry“ (визи за само еден влез) во САД. Ова создава брутална логистичка замка. Со оглед на тоа што репрезентациите како Сенегал или Брегот на Слоновата Коска имаат мечеви во групната фаза во Торонто (Канада), а Тунис игра во Мексико, новинарите кои ќе ги следат своите тимови преку границата нема да можат законски да се вратат назад во САД за елиминациските натпревари!
Покрај тоа, иранската федерација се соочува со вистински пресинг. По наредба на Белата куќа, на селекцијата на Иран ѝ е забрането да има свој стационарен тренинг камп на тлото на САД (поради што базата ја преселија во Мексико), а американските власти донесоа уредба со која иранските фудбалери смеат да влезат во САД „точно еден ден пред натпреварот“, со предупредување од Стејт департментот дека „нема да дозволат злоупотреба на системот за шверцување на терористи“.
Интензивни безбедносни филтри дури и пред самиот старт на натпреварите
Дека паниката и екстремните контроли на американските служби одат до крајни граници покажа и инцидентот со националниот тим на Узбекистан. Наместо стандарден и брз влез во спортскиот комплекс, репрезентативците на оваа азиска земја биле принудени да поминат низ исклучително детален и долготраен безбедносен скрининг непосредно пред влегувањето на стадионот за нивниот контролен натпревар против Холандија.
Ваквиот третман, каде што врвни спортисти се претресуваат и филтрираат како безбедносна закана на само неколку часа пред официјален мундијалски настап, предизвика дополнително незадоволство во спортската јавност и јасно стави до знаење дека административниот притисок на домаќинот нема да ги штеди ниту директните актери на теренот.
Строги медицински карантини и швајцарски шок во последна минута
Дека филтрирањето на границата е безмилосно почувствува и швајцарската ѕвезда Брил Емболо. На само три часа пред полетувањето на тимот за Сан Диего, неговата електронска дозвола за патување (ЕСТА) беше блокирана од американската амбасада поради стара судска пресуда за вербална расправија од 2018 година. Емболо мораше да остане во Берн, итно да вади дополнителни судски докази дека немало физичко насилство и дури по неколку дена пристигна во кампот.
Најсуровата судбина ги снајде претставниците на Демократска Република Конго. Поради актуелната појава на опасниот сој на Ебола во нивната земја (над 900 случаи и 223 починати), Центарот за контрола на болести на САД (ЦДЦ) воведе комплетна забрана за влез. Фудбалерите кои играат во Европа се чисти, но стручниот штаб и логистиката мораа да поминат низ 21-дневен карантин и изолација во Франција пред воопшто да добијат зелено светло да полетаат за Хјустон.
Светското првенство во фудбал отсекогаш било симбол на обединување на културите и градење мостови меѓу нациите. Сепак, овогодинешното издание јасно покажува дека кога геополитиката, националната безбедност и строгите визни бариери ќе ги преземат конците во свои раце, спортскиот мозаик и фер-плејот остануваат немоќни на аеродромските терминали.
