Фудбалскиот свет сè уште бруи за хаосот кој настана во финалето на Африканскиот куп на нации (АФКОН). По цели 17 минути драма, прекини и ВАР-прегледи во судиското продолжение, Брахим Дијаз застана на белата точка. Цел Мароко здивна, чекајќи го ударот кој ќе донесе титула.
Но, наместо силен удар, ѕвездата на Реал Мадрид се одлучи за „паненка“ – нежен лоб по средината на голот. Едуард Менди не мрдна ниту милиметар. Тој само ја фати топката во раце како да е обичен центаршут на тренинг. Мароко ја загуби титулата, а Дијаз наместо херој, стана трагичар кој со солзи во очите ја примаше наградата за најдобар стрелец.
Овој момент повторно го отвори вечното прашање: Дали „паненката“ некогаш е вистинскиот избор за пенал?
❌ 🇲🇦 The moment Morocco’s Brahim Díaz misses the crucial AFCON 2025 final penalty with a panenka against Senegal’s Mendy and breaks down in tears!
— FIFA World Cup Stats (@alimo_philip) January 18, 2026
🤦♂️ Is THIS the WORST penalty in football HISTORY? #AFCON2025||#AFCONpic.twitter.com/gzPliXqYgB
Како се роди легендата (и непријателството кое траеше 35 години)
Сè започна во топлата јунска ноќ во 1976 година, на стадионот на Црвена Звезда во Белград. Финалето на Европското првенство меѓу Чехословачка и моќната Западна Германија стигна до својата кулминација – пенал-серија. Откако Ули Хенес го „префрли“ стадионот, шансата за историја падна на плеќите на Антонин Паненка, мустаќливиот мајстор од средниот ред.
Пред него на гол-линијата стоеше легендарниот Сеп Мајер, тогаш најдобриот голман во светот. Паненка зеде долг, одлучен залет. Додека Мајер веќе беше во воздухот, летајќи немоќно кон својата лева страна, Антонин само нежно ја поткопа топката. Таа, во речиси ироничен лак, полека влета во празната мрежа.
Но, она што за светот беше генијалност, за Мајер беше јавно понижување.
„Некои странски новинари, особено оние од Западот, инсистираа на тоа дека сум го исмевал Мајер, дека сум го направил кловн“, се потсетува Паненка години подоцна. „Тоа не беше вистина. За мене, тоа беше едноставно најлесниот начин да постигнам гол. Но, Мајер поверува во она што го пишуваа новинарите, дека сум го исмевал“.
Тој еден момент на креативност создаде длабока лузна. Паненка открива дека последиците биле толку сериозни што германскиот голман никогаш не му простил за тој „лет“ во празно.
„Секогаш кога ќе го слушнеше презимето Паненка, тоа беше страшно непријатно за него и реагираше многу иритабилно. Со мене не прозборе цели 35 години по тој натпревар“, открива славниот Чехословак.
Психолошки удар под појасот
Низ децениите по Белград, многумина се обидоа да ја копираат оваа уметност. Зинедин Зидан го направи тоа во финалето на Светското првенство во 2006 година против Буфон. Андреа Пирло во 2012 година против Англија го скрши отпорот на Џо Харт на ист начин.
Пирло подоцна објасни: „Харт изгледаше премногу сигурен во себе. Морав да направам нешто за да го скршам неговиот моментум. Тоа беше психолошки удар“. Кога „паненката“ влегува во мрежата, таа е порака: „Јас сум помоќен од тебе, јас ги контролирам твоите рефлекси“.
Зошто тогаш Дијаз (и многу други) грешат?
Статистиката е изненадувачка. Податоците од големите првенства покажуваат дека ударите по средината на голот имаат повисок процент на реализација (84%) во споредба со ударите во аглите. Проблемот кај „паненката“ е во преносот на намерата.
Поранешниот напаѓач Ли Трандл објаснува дека овој пенал е коцка со само еден влог: дека голманот ќе се помрдне.
„Ако шутирате силно во аголот и голманот ја допре топката, вие сте направиле сè што е во ваша моќ. Но, ако голманот остане на место при паненка, вие не изгледате само како некој што промашил, вие изгледате како некој што му ја подарил топката“.
Во случајот на Дијаз, предолгото чекање од 17 минути му одеше во прилог на Менди. Колку е подолга паузата, толку повеќе сомнежи влегуваат во главата на стрелецот. Дијаз веројатно мислел дека Менди ќе почувствува притисок дека мора да избере страна, но искусниот голман на Сенегал го прочита неговиот несигурен залет и остана закопан за земја.
Ризикот што вреди… додека не пропадне
„Паненката“ е како одење по јаже на голема височина. Ако стигнете до крајот, ви аплаудираат за храброста. Ако паднете, сите се прашуваат зошто воопшто сте се обиделе да одите таму без заштитна мрежа.
Гери Линекер во 1992 година пропушти шанса да го израмни рекордот на Боби Чарлтон токму со лоша паненка. Серхио Агуеро во 2021 година исто така се посрамоти против истиот голман кој вчера го сопре Дијаз – Едуард Менди.
Брахим Дијаз денес сигурно има кошмари. Но, додека постои фудбалот, ќе постојат и оние кои се доволно луди да ја поткопаат топката кога цел свет гледа во нив. Затоа што кога ќе успее, тоа не е само гол – тоа е уметност која го дефинира карактерот на еден играч.
