Тркачкиот викенд во Монако е дефиниција за гламур, престиж и најтежок возачки предизвик во календарот на моторспортот. Но, зад целиот тој сјај, скапи јахти и луксуз кој денес го опкружува Кнежевството, се крие фасцинантна историја која започнува во „лудите дваесетти“ години од минатиот век. Првата трка во Монако, одржана на 14 април 1929 година, не била производ на модерна бизнис стратегија, туку на чист бирократски инает и визија на еден човек кој одбил да го прифати зборот „не“.
Во чест на претстојниот Ф1 викенд во Монако, да се запознаеме подобро со историјата на оваа легендарна улична трка и нејзината приказна.
Инаетот на Антони Ногес и раѓањето на уличната легенда
Идејата за организирање на Гран-при трка низ тесните и закривени улици на Монте Карло му припаѓа на Антони Ногес, тогашниот претседател на Автомобилскиот клуб на Монако (ACM) и успешен тутунски магнат. Ногес имал едноставна амбиција – сакал неговиот локален клуб да биде надграден од регионален француски во официјален национален клуб. Сепак, меѓународните сојузи брутално го одбиле неговото барање со образложение дека ACM не организира ниту еден голем моторспорт настан кој целосно се вози во границите на територијата на Кнежевството. Популарното Рели Монте Карло веднаш било отфрлено од раководните лица бидејќи најголемиот дел од рутата се возел низ патиштата на другите европски земји.
Наместо да се повлече под притисокот на бирократијата, Ногес решил да направи нешто незамисливо и да ги искористи самите градски улици за тркачка патека. Со цврста поддршка од тогашниот владетел, принцот Луи Втори, и славниот локален возач Луи Широн, тој изработил храбар план за улична трка. Проектот изгледал невозможен за тогашната технологија и автомобили, но визијата на Ногес на крајот победила.
Првиот историски викенд и триумфот на „Бугати“
На 14 април 1929 година, звукот на моќните мотори за првпат ечел низ улиците на Кнежевството Монако, отворајќи едно сосем ново поглавје кое долго време му претходеше на официјалниот шампионат на Формула 1. Првото Гран-при на Монако бил настан кој се одржувал исклучиво со специјални покани, а на патеката се појавиле некои од најдобрите возачи на таа ера.
Побeдник на оваа историска трка бил британскиот возач Вилијам Гровер-Вилијамс, кој управувал со моќен модел на „Бугати“. Неговиот голем триумф му ја донел престижната парична награда од тогашни вртоглави 100.000 француски франци. Но, додека неговото име засекогаш остана запишано во куќата на славните како првиот освојувач на Монако, вистинската животна приказна на овој возач го надминува и најлудото холивудско шпионско сценарио.
Este fue el primer GP de Mónaco, celebrado hoy hace 97 años, en 1929. Las imágenes muestran St. Devote, la bajada luego de Fairmont, la entrada al túnel. Temerarios en esos armatostes.pic.twitter.com/3NuzX2O6W0
— David Sánchez Olmos 🇲🇽 🌳 (@DSORacing) April 15, 2026
Филмскиот и трагичен живот на првиот „Крал“ на Монако
Вилијам Гровер-Вилијамс бил исклучително интересна, харизматична и храбра личност чиј живот заврши на трагичен начин за време на Втората светска војна. По славните денови поминати на тркачките патеки ширум Европа, тој решил да ги стави своите возачки и интелектуални вештини во служба на слободата. Гровер-Вилијамс станал специјален таен агент за „Special Operations Executive“ (SOE) – британска разузнавачка организација која оперирала длабоко зад непријателските линии во окупираната Франција.
Поради неговата присебност и храброст, тој долго време успешно организирал тајни мисии и им бегал на нацистите, но кон самиот крај на војната бил откриен и уапсен од страна на тајната разузнавачка служба на Нацистичката партија. Првиот победник од Монако бил брутално егзекутиран во концентрациониот логор Заксенхаузен во 1945 година, оставајќи зад себе вечна легенда за врвен тркач и вистински воен херој.
Влегувањето во Формула 1 и ерата на големите господари
Трката во Монако, која првично беше дел од предвоениот Европски шампионат, стана официјален дел од Светскиот шампионат на Формула 1 во нејзината дебитантска 1950 година. Истата таа година, легендарниот Хуан Мануел Фанџо триумфираше на овие тесни улици, додека Италијанецот Џузепе „Нино“ Фарина, возејќи за Алфа Ромео, стана првиот светски шампион во историјата на Ф1. По кратка пауза, од 1955 година Монако стана постојан и незаменлив дел од календарот.
Оваа улична патека создаде посебна елитна категорија на возачи кои успеале да застанат на врвот и да нанижат три победи по ред: Грем Хил од 1963 до 1965 година (БРМ), Ален Прост од 1984 до 1986 година (Мекларен), како и Аиртон Сена кој доминираше од 1989 до 1991 година (Мекларен). Сена, всушност, е апсолутниот крал на Монако со вкупно шест победи на оваа патека. На овој ексклузивен клуб на последователни победници во поновата историја му се приклучи и Нико Розберг, кој ја комплетираше својата хет-трик серија за Мерцедес во 2015 година, победувајќи го својот тимски колега Луис Хамилтон поради погрешна проценка на тимот при влезот во пит-стопот.
Кнежевство кое ги крши сите правила на ФИА
Покрај епските приказни, Монако е единствената патека која ги крши речиси сите воспоставени правила на Светската автомобилистичка федерација (ФИА). Поради тоа што се вози на премногу тесни градски улици, со големи висински промени, остри свиоци и брз тунел, ова е најпредизвикувачката патека во светот. Славниот Нелсон Пике сликовито го опиша ова искуство со својата култна изјава: „Возењето во Монако е како да возите велосипед низ вашата дневна соба“.
Ова е единствената Гран-при трка во светот која не ја почитува задолжителната минимална должина на трката од 305 километри пропишана од ФИА за сите останати патеки. Исто така, Монако е единствениот настан во календарот каде што нема класичен подиум, туку прославата и доделувањето на трофеите се одвива директно на скалите на кралската ложа. Традиционално, ова беше и единствената трка каде што слободните тренинзи се одржуваа во четврток, со цел во петок улиците да бидат слободни и отворени за јавноста. За да го зачува овој бренд, Берни Еклстон во 2010 година потпиша десетгодишен договор со организаторите за да го задржи Монако на календарот најмалку до 2020 година.
Како вечен спомен на сопствениот тркачки татко кој го создаде ова градско лудило, последната кривина на патеката пред стартно-целната рамнина денес гордо го носи името „Свиокот Антони Ногес“ (Virage Antony Noghès). Токму Ногес беше големиот визионер кој, покрај самата патека, на светскиот моторспорт му го подари и меѓународното воведување на карираното црно-бело знаме со кое традиционално се означува крајот на секоја трка во светот.
